Podatek od spadków i darowizn dotyczy sytuacji, gdy ktoś otrzymuje nieodpłatnie majątek – pieniądze, nieruchomość, samochód lub inne rzeczy. W praktyce najczęściej chodzi o darowizny pieniężne w rodzinie. Warto jednak pamiętać, że nie każda darowizna oznacza konieczność zapłaty podatku – bardzo duże znaczenie mają tzw. grupy podatkowe oraz limity zwolnień.
Grupy podatkowe w podatku od darowizn
Wysokość podatku oraz limity zwolnień zależą od stopnia pokrewieństwa między darczyńcą a obdarowanym. Ustawa wyróżnia trzy grupy podatkowe oraz tzw. grupę „zero”.
Grupa „zero” – najbliższa rodzina
Do tej grupy należą:
- małżonek,
- dzieci,
- wnuki,
- rodzice,
- dziadkowie,
- rodzeństwo,
- pasierb,
- ojczym,
- macocha.
W tej grupie możliwe jest całkowite zwolnienie z podatku bez limitu kwotowego, ale pod pewnymi warunkami:
- darowiznę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego (formularz SD-Z2),
- w przypadku pieniędzy – trzeba udokumentować przekazanie środków (np. przelewem bankowym),
- zgłoszenie należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od otrzymania darowizny.
Jeżeli te warunki nie zostaną spełnione – darowizna będzie opodatkowana jak w I grupie podatkowej.
I grupa podatkowa
Należą tu m.in.:
- teściowie,
- zięć, synowa,
- rodzeństwo rodziców,
- dzieci rodzeństwa,
- małżonkowie rodzeństwa.
W tej grupie obowiązuje limit zwolnienia – jeżeli darowizna nie przekroczy określonej kwoty w ciągu 5 lat od jednej osoby, podatku nie ma.
II grupa podatkowa
Np.:
- dalsza rodzina,
- rodzeństwo małżonka,
- małżonkowie rodzeństwa małżonka,
- zstępni rodzeństwa małżonka.
Limity są niższe niż w I grupie, a stawki podatku wyższe.
III grupa podatkowa
Czyli osoby niespokrewnione – znajomi, partner, konkubent, osoby obce.
Tu limity są najniższe, a stawki podatku najwyższe.
W 2025 r. limit zwolnienia dla osób z III grupy wynosi 5 733 zł od jednej osoby w ciągu 5 lat – dopiero nadwyżka podlega opodatkowaniu.
Limity darowizn – bardzo ważna zasada 5 lat
W podatku od darowizn obowiązuje zasada, że sumuje się wszystkie darowizny od tej samej osoby z ostatnich 5 lat, a nie tylko jedną darowiznę.
To oznacza, że np. przelewy od rodziców co miesiąc również mogą być traktowane jako darowizny i po przekroczeniu limitu trzeba je zgłosić do urzędu skarbowego.
Darowizna pieniędzy – przelew czy gotówka?
W przypadku darowizn w najbliższej rodzinie (zwolnienie z podatku) bardzo ważne jest udokumentowanie przekazania pieniędzy. Przez wiele lat organy podatkowe twierdziły, że musi to być przelew na konto obdarowanego, inaczej zwolnienie nie przysługuje.
Jednak orzecznictwo sądów administracyjnych zaczęło to podejście łagodzić.
Ważne orzeczenie – darowizna nie musi trafić na konto obdarowanego
Bardzo ważny jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym sąd uznał, że zwolnienie z podatku przysługuje również wtedy, gdy darczyńca przelał pieniądze nie na konto obdarowanego, ale bezpośrednio na rachunek osoby trzeciej, np. sprzedającego mieszkanie dla obdarowanego.
Przykład:
- rodzice darują synowi pieniądze na mieszkanie,
- zamiast przelewać pieniądze synowi, przelewają je bezpośrednio na konto dewelopera,
- urząd skarbowy twierdzi, że nie było przelewu na konto obdarowanego → brak zwolnienia,
- sprawa trafia do sądu,
- NSA uznał, że zwolnienie z podatku nadal przysługuje, ponieważ pieniądze zostały przekazane zgodnie z wolą darczyńcy i na rzecz obdarowanego.
Podobne stanowisko wynika także z uchwały NSA z 20 marca 2023 r., w której wskazano, że warunek udokumentowania przekazania środków może być spełniony także w inny sposób niż klasyczny przelew na konto obdarowanego.
To bardzo ważne w praktyce – szczególnie przy darowiznach na zakup mieszkania, spłatę kredytu czy zapłatę ceny sprzedaży.
Podsumowanie – najważniejsze zasady
Podatek od darowizn w Polsce zależy przede wszystkim od stopnia pokrewieństwa i wartości darowizny. W praktyce najważniejsze zasady są następujące:
- Najbliższa rodzina może skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku.
- Darowiznę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy.
- Darowizny od tej samej osoby sumuje się przez 5 lat.
- W przypadku pieniędzy trzeba udokumentować przekazanie środków.
- Z orzecznictwa sądów wynika, że zwolnienie może przysługiwać nawet wtedy, gdy pieniądze nie trafiły bezpośrednio na konto obdarowanego, ale np. na konto sprzedawcy mieszkania lub wierzyciela obdarowanego.
Masz pytania? Zapraszam do kontaktu.